Pureja e domates “italiane” e shitur nga supermarkete të ndryshme në Mbretërinë e Bashkuar duket se përmban domate të rritura dhe të mbledhura në Kinë duke përdorur punë të detyruar, sipas një raporti të BBC-së.
Testimi i porositur nga BBC World Service zbuloi se në total, 17 produkte, shumica e të cilave të markave të tyre të shitura në shitësit me pakicë në Mbretërinë e Bashkuar dhe Gjermani, ka të ngjarë të përmbajnë domate kineze.
Disa kanë fjalën 'italiane' në emrin e tyre, siç është 'Pureja Italiane e Domates' e Tesco-s, ndërsa të tjera kanë fjalën 'italiane' në përshkrimin e tyre, siç është koncentrati i dyfishtë i Asda-s që thotë se përmban 'domate të rritura italiane të shtypura' dhe 'Pureja Esenciale e Domates' e Waitrose, që e përshkruan veten si 'pure domatesh italiane'.
Supermarketet, produktet e të cilave testoi BBC World Service, i kundërshtojnë këto gjetje.
Në Kinë, shumica e domateve vijnë nga rajoni i Xinjiang, ku prodhimi i tyre lidhet me punën e detyruar të ujgurëve dhe pakicave të tjera kryesisht myslimane.
Kombet e Bashkuara (OKB) akuzojnë shtetin kinez për torturë dhe abuzim ndaj këtyre pakicave, të cilat Kina i konsideron si rrezik për sigurinë. Kina mohon se i detyron njerëzit të punojnë në industrinë e domateve dhe thotë se të drejtat e punëtorëve të saj mbrohen me ligj. Sipas BBC-së, Kina thotë se raporti i OKB-së bazohet në 'dezinformata dhe gënjeshtra'.
Kina prodhon rreth një të tretën e domateve në botë, me rajonin veriperëndimor të Xinjiang të njohur si një klimë ideale për kultivimin e kësaj kulture. Megjithatë, Xinjiang është përballur gjithashtu me shqyrtim global për shkak të raporteve për shkelje të të drejtave të njeriut, duke përfshirë arrestime masive që nga viti 2017.
Sipas organizatave të të drejtave të njeriut, mbi një milion ujgurë janë ndaluar në ato që Kina i përshkruan si "kampe riedukimi". Kanë dalë akuza që sugjerojnë se disa të ndaluar i janë nënshtruar punës së detyruar, përfshirë në fushat e domateve të Xinjiang-ut.
BBC foli së fundmi me 14 individë që raportuan se kishin përjetuar ose qenë dëshmitarë të punës së detyruar në prodhimin e domateve në rajon gjatë 16 viteve të fundit. Një ish-i burgosur, duke folur me pseudonim, pretendoi se punëtorëve u kërkohej të përmbushnin kuota ditore deri në 650 kg, me ndëshkime për ata që nuk i përmbushnin.
BBC tha: “Është e vështirë të verifikohen këto rrëfime, por ato janë të qëndrueshme dhe pasqyrojnë provat në një raport të OKB-së të vitit 2022, i cili raportoi tortura dhe punë të detyruar në qendrat e paraburgimit në Xinjiang”.
Duke mbledhur të dhëna të transportit nga e gjithë bota, BBC zbuloi se si transportohen shumica e domateve të Xinjiang-ut në Evropë – me tren përmes Kazakistanit, Azerbajxhanit dhe në Gjeorgji, nga ku ato transportohen më tej në Itali.
Disa shitës me pakicë, si Tesco dhe Rewe, reaguan duke pezulluar furnizimin ose duke tërhequr produktet, ndërsa të tjerë, përfshirë Waitrose, Morrisons dhe Edeka, i kundërshtuan gjetjet dhe kryen testet e tyre, të cilat kundërshtuan pretendimet. Lidl konfirmoi përdorimin e domateve kineze në një produkt të shitur për një kohë të shkurtër në Gjermani në vitin 2023 për shkak të problemeve me furnizimin.
Janë ngritur pyetje në lidhje me praktikat e furnizimit të Antonio Petti, një kompani e madhe italiane e përpunimit të domateve. Të dhënat e transportit tregojnë se kompania ka marrë mbi 36 milionë kg paste domatesh nga Xinjiang Guannong dhe degët e saj midis viteve 2020 dhe 2023. Xinjiang Guannong është një furnizues i madh në Kinë, e cila prodhon një pjesë të konsiderueshme të domateve në botë.
Në vitin 2021, një nga fabrikat e grupit Petti u bastis nga policia ushtarake italiane me dyshimin për mashtrim – shtypi italian raportoi se domatet kineze dhe të tjera të huaja u paraqitën si italiane. Një vit pas bastisjes, çështja u zgjidh jashtë gjykatës.
Gjatë një vizite të fshehtë në një fabrikë të Petti-t, një gazetar i BBC-së kapi pamjet që tregonin fuçi të etiketuara si fuçi që përmbanin paste domatesh nga Xinjiang Guannong, të datës gusht 2023. Petti mohoi blerjet e fundit nga Xinjiang Guannong, duke deklaruar se porosia e saj e fundit ishte në vitin 2020. Kompania pranoi se furnizohej me paste domatesh nga Bazhou Red Fruit, e cila ka lidhje me Xinjiang Guannong, por deklaroi se do të ndalonte importimin e produkteve kineze të domates dhe do të forconte monitorimin e zinxhirit të furnizimit.
Kjo firmë “nuk merrej me punë të detyruar”, tha një zëdhënës i Petti-t për BBC-në. Megjithatë, hetimi zbuloi se Bazhou Red Fruit ndan një numër telefoni me Xinjiang Guannong-un, si dhe prova të tjera, duke përfshirë analizën e të dhënave të transportit, të cilat sugjerojnë se Bazhou është kompania e saj fiktive.
Zëdhënësi i Petti shtoi: “Në të ardhmen ne nuk do të importojmë produkte domatesh nga Kina dhe do të rrisim monitorimin tonë të furnizuesve për të siguruar pajtueshmërinë me të drejtat e njeriut dhe të punëtorëve”.
SHBA-të kanë futur legjislacion të rreptë për të ndaluar të gjitha eksportet e Xinjiang-ut, ndërsa Evropa dhe Mbretëria e Bashkuar kanë ndjekur një qasje më të butë, duke u lejuar kompanive të vetërregullohen për të siguruar që puna e detyruar të mos përdoret në zinxhirët e furnizimit.
Gjetjet nënvizojnë rëndësinë e sistemeve të forta të gjurmueshmërisë dhe sfidat e ruajtjes së transparencës në zinxhirët globalë të furnizimit. Me BE-në që prezanton rregullore më të rrepta mbi punën e detyruar në zinxhirët e furnizimit, mbështetja e Mbretërisë së Bashkuar në vetërregullim mund të përballet me një shqyrtim më të madh.
Koha e postimit: 05 nëntor 2025